Bəzi insanlar eyni məlumatlara sahib olsalar da, digərlərindən daha doğru qərarlar qəbul edirlər. Onlar situasiyanın görünməyən tərəflərini hiss edir, insanların davranışlarındakı incə dəyişiklikləri anlayır və ən uyğun anda ən doğru addımı atırlar.
Alman dilində bu bacarıq Fingerspitzengefühl adlanır.
Sözün hərfi mənası "barmaq uclarının hissiyyatı" olsa da, əsl mənası bundan daha dərindir. Fingerspitzengefühl uzunmüddətli təcrübə nəticəsində formalaşan, situasiyanın incə siqnallarını dəyərləndirərək optimal qərar qəbul etməyə imkan verən praktik mühakimə qabiliyyətidir.
Bu, sadəcə intuisiya deyil. Bu, illərlə toplanmış təcrübənin, müşahidələrin və davamlı öyrənmənin beyində formalaşdırdığı peşəkar hissdir.
Məhz buna görə bəzi rəhbərlər heç bir analiz təqdim edilmədən belə iclasın uğursuz keçəcəyini hiss edir, təcrübəli HR mütəxəssisi namizəd haqqında ilk dəqiqələrdə düzgün təəssürat formalaşdırır, yaxşı satış mütəxəssisi isə müştərinin qərar verməyə nə qədər yaxın olduğunu anlaya bilir.
Bu qərarlar təsadüfi deyil. Onların arxasında minlərlə müşahidə, yüzlərlə səhv və illərlə formalaşmış düşüncə modeli dayanır.
Robert Greene də öz kitablarında bu mövzuya geniş yer ayırır. O vurğulayır ki, ustalıq yalnız bilik toplamaqdan ibarət deyil. Həqiqi peşəkarlıq uzun illər davam edən şüurlu təcrübə nəticəsində yaranan dərin mühakimə qabiliyyətidir. İnsan müəyyən bir sahədə kifayət qədər vaxt keçirdikdən sonra qərarları artıq təkcə məntiqə deyil, formalaşmış peşəkar intuisiyasına əsaslanaraq verməyə başlayır.
Bəs Fingerspitzengefühl necə inkişaf edir?
Deliberate Practice (Şüurlu təcrübə)
Sadəcə işləmək kifayət etmir. Hər qərardan, hər uğurdan və hər səhvdən şüurlu şəkildə öyrənmək lazımdır.
Observation Skills (Müşahidə bacarığı)
İnsanların davranışlarını, bədən dilini, səs tonunu və situasiyanın görünməyən siqnallarını oxumağı öyrənmək vacibdir.
Reflection (Refleksiya)
Hər mühüm qərardan sonra özünüzə sual verin:
- Nəyi düzgün etdim?
- Harada səhv etdim?
- Növbəti dəfə nəyi fərqli edəcəyəm?
Məhz bu refleksiya gələcək qərarların keyfiyyətini artırır.
Contextual Intelligence (Kontekstual intellekt)
Eyni qərar hər mühitdə eyni nəticəni vermir. Güclü peşəkarlar vəziyyəti, mədəniyyəti və şəraiti düzgün qiymətləndirərək qərar qəbul edirlər.
Emotional Intelligence (Emosional intellekt)
Öz emosiyalarını və qarşı tərəfin hisslərini düzgün anlamaq daha sağlam və balanslı qərarlar verməyə kömək edir.
Pattern Recognition (Nümunələri tanıma)
Vaxt keçdikcə beyin təcrübələr arasında oxşarlıqları görməyə başlayır. Bu da gələcək situasiyalarda daha sürətli və daha dəqiq qərar verməyə imkan yaradır.
Diverse Experience (Müxtəlif təcrübələr)
Fərqli insanlar, komandalar, layihələr və böhranlarla işləmək peşəkar mühakiməni əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirir.
Fingerspitzengefühl-in sadə formulu
Deliberate Practice
- Observation Skills
- Reflection
- Contextual Intelligence
- Emotional Intelligence
- Pattern Recognition
- Diverse Experience
= Fingerspitzengefühl
Nəticə
Süni intellekt məlumatı saniyələr ərzində emal edə bilir. Lakin insanı fərqləndirən xüsusiyyət təkcə informasiyaya sahib olmaq deyil, həmin informasiyanın arxasında gizlənən mənanı görməkdir.
Fingerspitzengefühl məhz bu bacarıqdır. O, kitablardan öyrənilmir, bir seminarda qazanılmır və qısa müddətdə formalaşmır. Bu bacarıq illərlə davam edən şüurlu təcrübə, davamlı müşahidə, refleksiya və müxtəlif həyat təcrübələrinin nəticəsində yaranır.
Peşəkarlığın ən yüksək səviyyəsi hər şeyi bilmək deyil. Ən yüksək səviyyə, doğru anda, doğru qərarı verməyi bacarmaqdır.
